Phía bên trong Đình Cơm Thi
Trên địa bàn Xã Hoạt Giang có nhiều di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng, trong đó phải kể đến đình Cơm Thi, tọa lạc tại thôn Thanh Nội. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của Nhân dân, mà còn giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.
Phần nấu cơm thi
Đình Cơm Thi thờ Thái úy Tô Hiến Thành - người có công rất lớn trong việc xây dựng và phát triển vương triều Lý và phát triển vùng đất Hoạt Giang. Theo tài liệu được lưu tại, vào năm 1161, Thái úy Tô Hiến Thành cầm quân đi trấn giữ tại vùng ven biển nước ta. Đến vùng đất Thanh Đớn nay là thôn Thanh Nội, xã Hoạt Giang ông cho quân lính dừng chân và lập doanh trại đóng quân. Khi tình hình quân binh ổn định, ông đã giúp Nhân dân khai hoang và thực hiện nhiều chính sách khuyến khích về nông nghiệp mang lại hiệu quả, được Nhân dân trong làng yêu quý, kính trọng. Vì vậy, người dân ở các vùng lân cận kéo về đất Thanh Nội định cư, sinh sống, làm cho vùng đất này ngày càng trù phú. Nghe tin Tô Hiến Thành mất, dân làng cùng nhau xây dựng đình, tôn thờ Tô Hiến Thành là Thành hoàng làng và chọn ngày tốt để lập đàn tế lễ. Từ đó, vào ngày 12 tháng 1 âm lịch hằng năm, Nhân dân xã Hoạt Giang lại long trọng tổ chức lễ hội truyền thống đình Cơm Thi để tưởng nhớ, tri ân Tô Hiến Thành.
Lễ hội đình Cơm Thi được tổ chức trang trọng với nghi thức rước kiệu từ đình ngoài vào đình Cơm Thi với đội hình trang nghiêm, có kiệu ông, kiệu bà, ô lọng, cờ lệnh... Sau lễ rước kiệu, các bản hội trong xã dâng lễ vật, thành kính thắp hương, cầu phúc, cầu an. Tiếp đó là lễ tế tam sanh, ôn lại công lao của Thành hoàng làng và cầu mong cho mọi nhà được bình an, hạnh phúc, mùa màng bội thu. Ngoài phần lễ, còn có phần hội với các trò chơi, trò diễn dân gian như múa lân, kéo co, kéo lửa nấu cơm thi, chạy thẻ, chơi đu, cờ tướng, chọi gà... trong đó, thi nấu cơm là trò chơi thu hút đông đảo khán giả cổ vũ. Để thực hiện được phần thi này, mỗi thôn lựa chọn hai người là nam thanh, nữ tú chưa lập gia đình. Các đội thi có nhiệm vụ vừa giã lúa thành gạo, vo gạo, nhóm lửa nấu cơm, trong thời gian ngắn nhất đội nào nấu cơm nhanh nhất, ngon nhất sẽ giành giải nhất của cuộc thi.
Lễ hội đình Cơm Thi được người dân nơi đây trao truyền và phát huy qua nhiều thế hệ. Lễ hội nhằm tưởng nhớ công ơn của các bậc tiền nhân trong buổi đầu khởi nghiệp, xây dựng và bảo vệ đất nước; giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, đình Cơm Thi xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2021, đình được tôn tạo khang trang, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của Nhân dân trong và ngoài xã.